Hoe Amsterdam digitaal wereldleiderschap kan bemachtigen

Digitale technologieën ontwikkelen zich steeds sneller; innovaties volgen elkaar razendsnel op. Er zijn nu meer kansen dan ooit om de toekomst vorm te geven, en Amsterdam wil daarin op internationaal niveau het voortouw nemen. Accenture en VNO-NCW onderzochten wat hiervoor nodig is.

4357.jpg

This article is also available in English.

De digitale revolutie biedt ongekende kansen voor maatschappelijke en economische groei. Wie om zich heen kijkt ziet talloze voorbeelden van de tastbare meerwaarde van de digitalisering. Mobiele technologie, big data, analytics en de cloud zijn inmiddels verweven met ons dagelijks leven. Ook kunstmatige intelligentie is in opkomst en belooft onze toekomst radicaal te transformeren.

Deze doorlopende verandering zorgt per definitie voor opschudding. Digital is disruptive. De wet van Moore laat duidelijk zien dat technologie niet lineair, maar juist exponentieel groeit. En juist dat exponentiële karakter maakt het moeilijk om onze digitale toekomst in te beelden. Mensen denken van nature in rechte lijnen; de resultaten van gisteren schetsen de contouren van morgen. Bij digitale innovatie gaat dit niet op. Om de kansen van digitalisering te benutten is een ruimere visie nodig.

De gemeente Amsterdam wil daarin beeldbepalend te zijn. De metropoolregio heeft de ambitie om wereldwijd de leider te worden in data-driven innovation. Hier hangen scherpe doelstellingen aan: in 2025 moeten er 2.000 nieuwe databedrijven in Amsterdam gevestigd zijn, die 20.000 nieuwe ICT-banen en €900 miljoen extra omzet moeten genereren. De gemiddelde internetsnelheid in de regio moet daarbij met 300% stijgen.

Amsterdam heeft hiervoor uitstekende papieren: de gemeente heeft een goede reputatie als woon- en werkstad, kent een goed ondernemersklimaat en heeft sterke fysieke en digitale infrastructuur. Maar er zijn ook uitdagingen. Bedrijven kampen met tekorten aan digitaal talent en ervaren barrières bij het opschalen van nieuwe initiatieven. Als de gemeente deze blokkades kan opheffen is de weg naar digitaal wereldleiderschap vrij.

Een dringend tekort aan digitaal talent

Het digitale tijdperk kenmerkt zich niet alleen door een constante stortvloed van nieuwe kansen; ook de snelheid waarmee we deze kunnen realiseren is hoog. Die inherente stroomversnelling is een van de factoren die de digitalisering haar impact geeft, maar hij heeft ook een belangrijke keerzijde. De vraag naar digitaal talent groeit immers aanmerkelijk sneller dan het aanbod.

In 2016 studeerden ruim 4.100 studenten op HBO- en WO-niveau af binnen studies die aansluiten op de vraag naar digitaal talent; een stijging van slechts 100 afgestudeerden ten opzichte van het voorgaande jaar. In het eerste kwartaal van 2016 stonden er echter 12.000 ICT-vacatures open. In 2017 ging het zelfs om 13.000 vacatures. De verwachting is dat dit tekort de komende jaren alleen maar toe zal nemen, als meer bedrijven met digitalisering aan de slag gaan.

Naast dit tekort aan specifiek geschoold digitaal talent laten ook de algemene digitale vaardigheden van Nederlandse werknemers te wensen over. Slechts 55% heeft digitale vaardigheden boven het basisniveau. Er liggen dus twee belangrijke uitdagingen op gebied van digitaal talent.

Digitale vaardigheden als rode draad in onderwijs

De beperkte aanwas van nieuw digitaal talent en het lage niveau van algemene digitale vaardigheden hebben een remmend effect op de groei van digitale innovatie binnen Nederland. De metropoolregio Amsterdam voelt het effect hiervan als geen ander, omdat 19% van de binnenlandse bedrijvigheid hier geleverd wordt. Er gaat veel tijd en geld verloren aan bijscholing en bijsturing, de zoektocht naar schaars talent en het wachten op ontbrekende kennis.

Een langetermijnoplossing is noodzakelijk, en het zwaartepunt hiervoor ligt in het onderwijs. Wij zijn voor werk, leven en economie steeds afhankelijker van digitale technologie. Dat bewustzijn moet al vroeg gestimuleerd worden. Digitale vaardigheden moeten een rode draad vormen in het onderwijs, van de basisschool via de middelbare school tot alle varianten van het beroepsonderwijs. Elders in de EU zijn vakken als programmeren reeds verplichte onderdelen van het curriculum. Om een integrale talentagenda te kunnen opzetten zal de gemeente Amsterdam hier ook stappen in moeten zetten.

Stimuleren en aantrekken van digitaal talent

Het cultiveren van digitaal talent op lange termijn helpt om in de toekomstige behoefte te voorzien, maar dat zal de huidige honger naar vers talent op de korte termijn niet stillen. Hiervoor zijn twee oplossingen: het bijscholen van bestaande medewerkers en het werven van buitenlands talent.

Op het gebied van bijscholing liggen er kansen voor Amsterdam om samen te werken met academische instellingen en ondernemersorganisaties te ondersteunen. Hoewel grote multinationals meestal eigen trainingsprogramma’s kunnen inrichten is dit voor het MKB soms aanmerkelijk lastiger. De gemeente en de academische instellingen kunnen hier externe trainingsmogelijkheden aanreiken om ook hun groei te faciliteren.

Bij de werving van buitenlands talent is het vooral zaak om de processen te stroomlijnen. Ieder jaar komen er meer dan 10.000 kennismigranten naar Nederland, maar de kennismigrantenregeling is voor veel bedrijven onnodig complex en tijdrovend. Een eenmalige goedkeuringsprocedure zou hier een welkome aanvulling zijn; bedrijven die de toets doorstaan kunnen specialisten dan al over laten komen terwijl de administratieve afhandeling van hun casus nog loopt.

Maximale steun voor opschalen digitale innovatie

De regio Amsterdam kent een rijke verscheidenheid aan innovatieve pilots. Velen komen al tot stand uit samenwerkingen tussen startups, gevestigde bedrijven, lokale overheden, bewoners en academische instellingen. De basis ligt er dus, maar slechts een handvol van deze digitale oplossingen wordt daadwerkelijk op schaal uitgerold.

De werkelijke waarde van de digitalisering ligt echter in nieuwe businessmodellen en business cases. In het ontwikkelen van praktische concepten die niet alleen schaalbaar zijn, maar ook daadwerkelijk geschaald worden. En in het toepassen en standaardiseren van de lessen die hieruit geleerd worden, zodat nieuwe ideeën al met een voorsprong kunnen starten. Dit is wat Amsterdam nodig heeft om een positie van internationaal digitaal leiderschap in te nemen. Het is dan ook zaak om het opschalen van digitale innovatie op alle mogelijke fronten te ondersteunen.

Ecosystemen cultiveren voor innovatie op schaal

Het opzetten van nieuwe ecosystemen waarin bedrijven samen kunnen innoveren is een belangrijke stap bij het opschalen van real-world innovation. Living Labs bieden hiervoor een sterk uitgangspunt. Dit ecosysteem neemt stedelijke uitdagingen als leidraad en brengt bedrijven samen om deze op te lossen met snel schaalbare concepten voor duurzame energie, leefbaarheid en stedelijke mobiliteit.

De rol van de stad hierin is faciliterend en standaardiserend. Een ecosysteem moet vertrouwen en openheid stimuleren. Data moet binnen een veilige omgeving gedeeld en geanalyseerd kunnen worden, zodat er nieuwe inzichten kunnen ontstaan die groter zijn dan de som der delen. Hiervoor is cybersecurity en data governance onmisbaar, en dat biedt kansen voor de gemeente.

Academische en zakelijke samenwerking als force multiplier

Er ligt veel potentie in het faciliteren van vooruitstrevende samenwerkingen tussen bedrijven en de academische wereld, zeker in een gemeente met zoveel toonaangevende onderwijsinstellingen als Amsterdam.

Door wetenschappelijke kennis te vertalen naar digitale businessmodellen slaat men immers twee vliegen in één klap. Enerzijds kunnen digitale oplossingen sneller opgeschaald worden door toepassing van academische inzichten. Anderzijds krijgen studenten de kans om hun vaardigheden toe te passen op echte, concrete vragen uit het bedrijfsleven, waardoor zij een sterke basis leggen voor hun professionele toekomst.

Aanjagen van digitalisering met vooruitstrevend beleid

De toepassing en ontwikkeling van nieuwe digitale technologieën behoort in de eerste plaats tot de verantwoordelijkheden van het bedrijfsleven. Maar dit betekent niet dat de gemeente hierbij geen rol kan spelen. Integendeel: er liggen voor Amsterdam juist grote kansen om barrières weg te nemen en innovatie via beleid te stimuleren.

Dat de metropoolregio ook de komende jaren onvermoeibaar moet blijven investeren in modernisering en innovatie van digitale infrastructuur is duidelijk. Maar de gidspositie op digitaal vlak kan ook op andere fronten versterkt worden. Het beschikbaar stellen van data via Amsterdam Open Data, het stroomlijnen van vergunningsprocessen en het toepassen van pragmatisch economisch beleid en regelgeving biedt goede perspectieven. Maar ook het deelnemen aan nieuwe digitale initiatieven als launching customer zal het opschalen hiervan bevorderen.

7 essentiële adviezen voor internationaal digitaal leiderschap

Om haar digitale kansen ten volste te benutten zal de gemeente Amsterdam de komende jaren visionaire keuzes moeten maken en nauw moeten samenwerken met de zakelijke en academische wereld. Het rapport “Naar een digitale kwantumsprong” schetst niet alleen de uitdagingen hierbij, maar geeft ook praktische adviezen. Wij hebben deze hier voor u gecondenseerd tot de zeven meest essentiële punten.

1. Denk buiten de landsgrenzen

Amsterdam is de digitale toegangspoort naar Europa. Dit plaatst de digitalisering per definitie in een wereldwijd perspectief: goede oplossingen die hier ontstaan kunnen razendsnel naar de rest van de wereld uitgerold worden.

2. Ontwikkel een sterk digital-first imago

Eerste indrukken zeggen alles. Daarom is het van vitaal belang dat Amsterdam investeert in een sterke positionering als digitale leider. De gemeente moet idealiter in één adem genoemd wordt met het concept digitalisering.

3. Focus op maatschappelijke waarde

Leefbaarheid en duurzame energie passen niet alleen goed in de huidige tijdsgeest – ze leven ook echt bij de bevolking. Digitalisering biedt veel kansen voor maatschappelijke innovatie, en dergelijke initiatieven zullen het profiel van Amsterdam alleen maar versterken.

4. Bouw de digitale infrastructuur uit

Een leiderschapspositie in digitale innovatie vereist een hypermoderne infrastructuur. Op dit gebied heeft Amsterdam al een goede voorsprong. Daarom is het nu zaak om deze in samenwerking met het bedrijfsleven zoveel mogelijk uit te bouwen.

5. Laat duizend digitale businessmodellen bloeien

Digitale innovatie is een ongekend dynamisch proces. Hoe minder barrières er zijn, des te beter het kan floreren. Het flexibel toepassen van wet- en regelgeving biedt meer ruimte voor experimentele businessmodellen en neemt obstakels weg al voor ze ontstaan.

6. Omarm menselijke behoeftes

De toenemende digitalisering draait eigenlijk maar om één ding: de mens. Human-centered design is niet voor niets de basis van de meest succesvolle initiatieven van dit moment. De boodschap voor bedrijven is duidelijk – begin altijd bij de gebruiker.

7. Plaats digitalisering op de agenda

Om stappen te kunnen zetten moet je eerst weten welk pad je volgt. Digitalisering is en blijft een proces. Voor het bedrijfsleven is het zaak dat dit proces prominent op de agenda komt. Alleen dan weet je zeker dat je de juiste weg bewandelt.

Download het rapport: digital-transformation.pdf (1.1Mb)


Auteur: Accenture the Netherlands